KRAKÓW w dobrym kierunku

Nową formą otwarcia się urzędu na mieszkańców jest „Ławka dialogu”. Ideą przewodnią jest budowa miasta opartego na dialogu i współpracy miasta i mieszkańców. To najlepsza okazja do tego, by wsłuchać się w głos lokalnych społeczności i wspólnie wypracować rozwiązania zgłaszanych problemów. Podczas spotkań każdy mieszkaniec może przyjść i zabrać głos, zadając pytanie czy opowiadając o problemie, z którym spotyka się na co dzień. Podsumowanie dotychczasowych spotkań i Program wyborczy wraz z aktualnym postępem prac nad jego realizacją są dostępne na stronie https://krakow.pl/program_wyborczy/286405,2373,komunikat,program_wyborczy.html.

W trosce o zrównoważony rozwój urbanistyczny miasta opracowane zostały „Standardy odpowiedzialnego budownictwa”, które są sprzeciwem wobec działań patodeweloperskich. W budżecie Krakowa na rok 2025 wyraźnie widać zmianę akcentów. Zrezygnowano z przeskalowanych inwestycji. Zamiast dużych przedsięwzięć, które nie przekładają się bezpośrednio na jakość życia mieszkańców, postawiono na mniejsze zadania, ale za to precyzyjniej odpowiadające na potrzeby krakowian. I tak też się stało. W wyniku rewizji planów inwestycyjnych do budżetu nie weszły takie zadania jak m.in. Centrum Sportów Zimowych, basen olimpijski czy nowa siedziba ZZM, ale zgodnie z zapowiedziami otworzyło to drogę do realizacji dziesiątków zadań inwestycyjnych podnoszących komfort życia mieszkańców i wyrównujących dostęp do infrastruktury i usług w poszczególnych częściach miasta, w tym zwłaszcza na obszarach oddalonych od centrum, gdzie za rozwojem budownictwa mieszkaniowego często nie nadąża rozwój miejskiej oferty, czy to edukacyjnej, społecznej, czy transportowej. W celu wzmocnienia koordynacji działań miasta w ważnych obszarach powołani zostali, w drodze ogłoszonych w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta Krakowa konkursów, pełnomocnicy – w zakresie współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz koordynator ds. dostępności miasta i usług miejskich wspierający osoby ze szczególnymi potrzebami. Kraków – jako drugie miasto w Polsce – ma swojego Burmistrza Nocnego. W ciągu ostatniego roku zapadły też ważne decyzje kadrowe, dla których podstawą była polityka przeciwdziałająca mobbingowi (ze stanowisk odwołani zostali dyrektor Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK oraz dyrektor Szpitala Żeromskiego), a także wnioski płynące z kontroli finansów i procedur przetargowych (skrócenie kadencji dyrektora Teatru Variete).

Prezydent miasta wybierany jest w wyborach bezpośrednich przez mieszkańców, a nie powoływany przez rząd. Co za tym idzie, ma mandat od mieszkańców, a nie od premiera. Rząd ani premier nie mogą go zdymisjonować. Centralne władze nie mają też uprawnień do ingerowania w codzienne decyzje prezydenta. Ustawa o samorządzie gminnym daje prezydentowi szeroką niezależność decyzyjną – odpowiada przed radą miasta i mieszkańcami, nie przed rządem. 

Prezydent podejmuje działania specyficzne dla Krakowa, takie jak polityka przestrzenna, inwestycje kulturalne, decyzje dotyczące transportu, których premier ani rząd nie mogą technicznie ani politycznie „narzucić”. W Krakowie rządzą krakowianie, a nie Warszawa. 

Kraków jest miastem o bardzo silnej tożsamości i tradycji samorządowej. Mieszkańcy oczekują własnych, lokalnych decyzji oraz prezydenta, który ma własne pole działania i reaguje niezależnie. Prezydent spotyka się z mieszkańcami Krakowa, którzy rozliczają go z obietnic wyborczych. To kontakt z krakowianami, a nie z premierem, decyduje o jego polityce.

Prezydent Krakowa współpracuje z rządem wtedy, gdy jest to korzystne dla miasta, ale prowadzi własną politykę, mając na względzie wyłącznie dobro Krakowa oraz jego mieszkanek i mieszkańców.

Uporządkowanie sytuacji finansowej Krakowa jest teraz priorytetem i wszystkie bieżące decyzje i działania miasta muszą to uwzględniać. Jest to jednak proces, który wymaga czasu i systematycznej pracy. Jedna z większych trudności polega na tym, że zdecydowana większość budżetu to wydatki stałe, jak np. te w dziedzinie edukacji, komunikacji czy transportu. Z nich miasto nie może zrezygnować, gdyż oznaczałoby to ograniczenie oferty dla mieszkańców.

Jakie działania podejmuje miasto w ramach strategii ograniczania zadłużenia? Do najważniejszych należą: racjonalizacja wydatków budżetowych, aktywne pozyskiwanie środków zewnętrznych na inwestycje, zwiększanie dochodowości miasta (m.in. z PIT i CIT) oraz realizowanie wielu mniejszych inwestycji zamiast dużych i przeskalowanych zadań. Podobnie jak poprzedni, także kolejny budżet miasta będzie uwzględniał dwa cele: stopniową poprawę wskaźników i parametrów budżetowych oraz zaspokajanie potrzeb rozwojowych miasta i oczekiwań mieszkańców. Dla przykładu: w 2024 roku deficyt operacyjny wynoszący 700 mln zł został zredukowany do poziomu 300 mln zł.  W tym roku celem jest dalsze jego ograniczenie, a kolejnym krokiem będzie wyzerowanie i otwarcie drogi do budowania nadwyżki operacyjnej.  

Obecnie Kraków ma ocenę ratingową na poziomie „A-” ze stabilną perspektywą finansową – potwierdziła to we wrześniu 2025 roku agencja Standard & Poor’s Global Ratings. Jest to poziom odpowiadający ratingowi Polski – najwyższy z możliwych do uzyskania przez jednostkę samorządu terytorialnego w kraju. Ta zewnętrzna, obiektywna ocena wskazuje, że Kraków jest wiarygodny finansowo i prowadzi odpowiedzialną politykę budżetową. 

Budżet na 2026 rok zakłada wydatki ogółem na poziomie około 11 mld 472 mln zł oraz dochody ogółem na poziomie około 10 mld 274 mln zł. Ma on do zrealizowania dwa zasadnicze cele: zaspokajanie potrzeb rozwojowych miasta i oczekiwań mieszkańców oraz poprawę wskaźników i parametrów świadczących o kondycji finansowej samorządu. Celem jest wypracowanie w najbliższych latach nadwyżki operacyjnej – czyli stabilnej przewagi dochodów bieżących nad wydatkami bieżącymi – która decyduje o tym, czy i na ile samorząd jest w stanie finansować swój rozwój z własnych środków, czyli ograniczyć zaciąganie długów na inwestycje. Jest to także kluczowe dla zmniejszania zarówno deficytu budżetowego, jak i poziomu skumulowanego zadłużenia.